Józef Ignacy Kraszewski (28.07.1812 – 19.03.1887) - polski pisarz, publicysta, wydawca, historyk, filozof, wybitny polski i ukraiński polityk i działacz społeczny. Uważany jest za jednego z najlepszych autorów w historii literatury polskiej. Bibliografia pisarza stanowi 232 powieści, tysiące literackich, naukowych, artystycznych artykułów, około 30 tysięcy listów. Jego dorobek literacki stanowi około 600 tomów powieści, poezji i utworów dramatycznych a także dzieła z etnografii, folkloru, artykuły literacko-publicystyczne. Pisał pod pseudonimami Kleofas Facund Pasternak, Bogdan Bolesławita, Dr. Omega, Kaniowa i innymi.

Urodził się w Warszawie, w polskiej szlacheckiej rodzinie. Rodzice pojawiają się w późniejszej twórczości jako prototypy bohaterów literackich. Jego ojciec, Jan Kraszewski, posłużył jako prototyp głowy rodziny w „Powieści bez tytułu” (1855), Zofię Kraszewską syn umieścił w „Pamiętnikach nieznajomego” (1846).

Kraszewski był wychowywany w Romanowie. Studiował w Świsłoczu, dostał się na studia medyczne wydzialu lekarskiego Uniwersytetu Wileńskiego, wkrótce zmienił kierunek na literaturę. Pod pseudonimem Kleofasa Facundo Pasternaka opublikował pierwsze druki w Petersburskim „Bałamucie” (1830) i wileńskim „Noworoczniku Litewskim” (1831). Brał czynny udział w życiu studenckim i antyrządowych kółkach. W 1830 student Kraszewski został aresztowany przez władze rosyjskie za udział w tajnych polskich organizacjach, wysłali go do Wilna pod nadzorem policji. Od wojska i wysłania na Kaukaz uratowało go wstawiennictwo ciotki i generał-gubernatora. Kraszewski twierdził później, że na początku groziła mu kara śmierci. W tym okresie życia Kraszewskiego powstał stosunek do walki zbrojnej i powstania - traktował je od tej pory ze zrozumieniem, ale również niechęcią i niewiarą w możliwość zwycięstwa.

Podczas wymuszonego pobytu w Wilnie prowadził badania historyczne, które ukształtowały się później w czterotomową pracę z historii miasta pt. „Wilno od początków jego do roku 1750” (1840-1842), napisał też kilka powieści. Jednocześnie spopularyzował dokumenty historyczne, inicjował publikację dzienników i wspomnień.

W lipcu 1833 Kraszewski został zwolniony z nadzoru policji, dozwolono mu wyjazd z Wilna. Osiedlił się we wsi Długa, gdzie prowadził gospodarstwo. Później poślubił Zofię Woroniczową.

W 1838 roku razem z żoną osiedlił się na Wołyniu. Najpierw był właścicielem wsi Omelne (powiat Łucki), a w 1840 roku kupił wieś w pobliżu Łucka. Tam oprócz codziennej działalności gospodarczej, podjął próbę oddłużenia wsi. Kilkakrotnie wyjeżdżał do Kijowa i Odessy, co później zaowocowało wydaniem „Wspomnienia Odessy, Jedyssanu i Budżaku» (1845-1846). W 1853 ze względu na potrzebę edukacji czworga dzieci i niepowodzenia w gospodarstwie przeniósł się do Żytomierza.

Kraszewski został wybrany opiekunem gimnazjum w gubernii. Będąc opiekunem przyczynił się do poprawy jakości żywienia dzieci, udzielał pomocy materiałnej niektórym gimnazjalistom. Na utrzymaniu rodziny pisarza było w tym czasie kilku gimnazjalistów (w tym Konstanty Michalczuk, który później został znanym ukraińskim językoznawcą - dialektologiem).

Wkrótce Kraszewski został wybrany na stanowisko dyrektora towarzystwa dobroczynnego i klubu szlacheckiego. Klub ku niezadowoleniu graczy, został przekształcony w czytelnię gazet. Jednocześnie Kraszewski został wybrany na Prezesa Komitetu Statystycznego. To stanowisko pozwoliło mu odnawiać zabytki architektury i sztuki. Lata spędzone w Żytomierzu były najprawdopodobniej najbardziej owocne pod względem literackim: jak wspominał sam Kraszewski, w ciągu 10 mógł napisać tom powieści.

W 1856 Kraszewski został dyrektorem Teatru żytomierskiego. Jako Polak, Kraszewski chciał, by na scenie teatralnej w Żytomierzu odbywały się wystawy dramatów w języku polskim. Kraszewski zajmował się w teatrze niemal wszystkim z wyjątkiem kierownictwa artystycznego, w tym wszystkimi sprawami organizacyjnymi: pisarz dbał o kostiumy dla aktorów, rozwiązywał kwestie finansowe. Jego marzeniem było doprowadzenie Teatru żytomierzskiego do poziomu zachodniego.

Mimo przynależności do stanu szlacheckiego, Kraszewski rozumiał problemy społeczne i występował przeciwko istniejącej wówczas pańszczyźnie. Przedstawił na Gubernialnym sejmiku szlacheckim na początku 1858 roku memorandum, który popierał zniesienie pańszczyzny dla chłopów. Po sześciu miesiącach podróży po Europie w 1858 roku, został zwolennikiem idei demokratycznych i gospodarczych Zachodniej Europy.

Jednocześnie nie zapominając o działalności wydawniczej, Kraszewski redagował wileńskie „Ateneum” (1841-1851), od 1837 roku współpracował z „Dziennikem Petersburskim”, od roku 1851 – z „ Gazetą Warszawską”. W tym okresie kilka razy odwiedził Odessę i Warszawę.

W 1858 roku Józef Ignacy Kraszewski ostatecznie zerwał sosunki z miejscową szlachtą, i wyjechał do Warszawy. W 1859 roku rodzina Kraszewskich opuściła na zawsze Żytomierz.

W Warszawie Kraszewski został redaktorem „Gazety Codziennej” Leopolda Cronenberga (1859), odbył kilka podróży do Belgii, Francji, Włoch i Rosji. Dałączył się do działalności politycznej emigracji i analizował możliwość wybuchu powstania (opublikował w Paryżu broszurę „Sprawa polska”, 1861). Zgodnie z przekonaniami nabytymi w młodości, nie był zwolennikiem powstania, starając się publikacjami w „Gazecie Polskiej” stłumić radykalne nastroje w społeczeństwie. Jednakże, jak zacięty krytyk polityki rządu i „człowiek Cronenberga” - lidera „Białych” (liberalnego skrzydła powstańców) musiał emigrować do Drezna.

W Dreźnie, który wówczas był jednym z głównych ośrodków polskiej emigracji, Kraszewski zajął się pomocą uczestnikom powstania styczniowego, którzy szukali azylu za granicą. W pracy literackiej skupił się na publicystyce politycznej, pod pseudonimem Bogdan Bolesławita, napisał kilka opowiadań o powstaniu styczniowym. Prace te uniemożliwiły mu powrót do Warszawy po powstaniu. Odbył więc kolejną podróż do Europy, w pierwszych latach powstania próbował zapewnić wsparcie polityczne dla powstańców za granicą. Podróż służyła mu także do leczenia i wypoczynku - wraz z narodową porażką Kraszewski przeżywał problemy rodzinne i finansowe - zadłużenia zięcia i syna Jana, deportację brata Łucjana do Rosji, zesłanie zięcia i odjazd z nim córki Konstancji z dziećmi.

Jako doświadczony dziennikarz rozpoczął w 1865 roku we Lwowie wydawanie magazynu „Hasło”. I w tej dziedzinie spotkało go rozczarowanie - nie otrzymał zezwolenia na pobyt we Lwowie, więc musiał pracować z daleka, nie mógł również wyrażać swoich poglądów. Dla właścicieli pisma, „Hasło” było głosicielem poglądów konserwatywnych, a imię popularnego pisarza Kraszewskiego było tylko magnesem, który przyciągał czytelników. Ostatecznie nic z tych planów nie wyszło się, i „Hasło” przestało po pół roku istnieć.

Mimo niepowodzenia we Lwowie, pisarz zamierzał osiedlić się w Galicji. W 1866 roku przebywał w Krakowie, następnie przeniósł się do Austrii. Po nieudanej próbie zająć katedrę literatury na Uniwersytecie Jagiellońskim i fiaskiem z kupnem gazety krakowskiej „Czas” Kraszewski założył własną drukarnię w Dreźnie (1868). Ale już w 1871 roku musiał ją sprzedać z wielkimi stratami finansowymi. Od 1873 poświęcił się wyłącznie literaturze.

W 1883 roku Kraszewski został aresztowany w Berlinie pod zarzutem zdrady na korzyść Francji. Po procesie w Lipsku został skazany na 3,5 roku więzienia w Magdeburgu. W związku z chorobą płuc w 1885 roku został zwolniony dla leczenia. Jakiś czas Kraszewski leczył się w Szwajcarii, potem w San Remo. 19 marca 1887 Kraszewski zmarł w Genewie. Został pochowany w Krakowie.