W tym roku obchodzimy 190. rocznicę urodzin wielkiego pisarza, działacza społecznego, historyka oraz malarza.

W żytomierskim państwowym obwodow-ym archiwum jest fundusz 146. To są sprawy byłego Wołyńskiego Szlacheckiego Deputackiego Zgromadzenia. Między innymi sprawą tego funduszu jest zeszyt nr 3146



jakie ma niewątpliwe oznaki należności do rodziny znanego polskiego pisarza i działacza społecznego Józefa Ignacego Kraszewskiego. Jakie są to oznaki?

Strona 67 — list P. Wołyńskiego guberna-tora do P. Marszałka Szlachty Wołyńskiej nr 7571 z 26 sierpnia 1877 r.:


Na co jest odpowiedź P. Marszałka:


Niestety, dokumentów sprawy w Mińskim Szlacheckim Deputackim Zebraniu nie pozostało, ale skutek tej sprawy - decyzja Mińskiego Szlacheckiego Deputackiego Zeb-rania w tej sprawie, a ściślej jej tłumaczenie w języku rosyjskim, pozostało. I, jak zawsze w tamtych czasach, ona mieści w sobie sens wszystkich dokumentów, na podstawie których powstała. Z niej można wynieść, że Józef Ignacy Kraszewski był ziemianinem Pińskiego powiatu i pełnił różne wyborne urzędy w tamtejszym Szlacheckim zebraniu, i choć wprawdzie Ignacy i Józef zawsze piszy się przez przecinek (Ignacy, Józef), ale zawsze w jednym porządku w szeregu innych imion ( miał tu braci - Leona, Bogusława i Antoniego). Takie rzeczy dość często zdarzają się w sprawach o szlacheckim pochodzeniu, pisanych w szlacheckich zgromadzeniach na ziemiach byłej Rzeczypospolitej Polskiej pod zaborem Rosyjskim, jesli chodzi o imiona szlachty, których często bywało nie jedno, co nie odpowiadało tradycji rosyjskiej. Ojcem Józefa Ignacego był Józef (Józef Franciszek), o którym wiadomo, że służył w wojsku, o czym świadczą:

1. Patent Jego Królewskiej Mości Stanisława Augusta z 10 lipca 1778 r. na porucznikostwo w chorągwi piatihorskiej.
2. Patent na zaliczenie do innej chorągwi w tym samym stopniu, ale z awansem.
3. Patent JKM Stanisława Augusta na szarżę Majora.
4. Przywilej JKM Stanisława Augusta 14 1istopada 1793 r., którym razem z dymisją szarżą Wice-Brygadiera zaszczycamy i posiadanie dziedziczne ziemskie nadajemy ".

Matką Józefa Ignacego była Anna z Terlechich Herbu Przestrzał (Herb rodzina otrzymała w Księstwie Siedmiogrodzkim przed 1250 r.).

5 czerwca 1802 r. Józef razem z Anną kupili u porucznikostwa Ksawerego i Reginy Mojsiewiczów wieś Długie w powiecie Pińskim. Ojciec Józef Franciszek miał dwóch braci ~ Antoniego Tadeus-za Kajetana i Bogusława, którzy takoż służyli w wojsku.

10 lipca 1778 r. Jego Królewska Miłość Stanisław August nadał Antoniemu Kraszew-skiemu patent na stopień chorążego, a 24 grudnia 1766 r. na stopień kapitana i brygadiera, w kadeckim korpusie. WP Anto-ni Tadeusz Kajetan posiadał majątek Wiśniopól i Korzowki.

Jego brat Bogusław był adiutantem drugiej brygady kawalerii narodowej Wielkiego Księstwa Litewskiego, posiadał mienie Stachowieży i Borowów.

11 września 1816 r. wieś Borowów odpisał swym bratankom Ignacemu Józefowi, Antoniemu, Leonowi i Bogusławowi, synom swego brata Józefa.

Bracia Antoni, Józef i Bogusław ochrzczeni byli w Swięcienieckim kościele Płockiej kapituły. Ich ojcem był Tomasz, o którym wiado-mo, że miał braci Piusa, Andrzeja i siostrę Mariannę, której mężem był Kazimierz Tyszko.

Pradziadem Józefa Ignacego Kraszewskiego był Jan, żenny z Elżbietą Nieborską, który posiadał dziedziczny majątek Szarżyn i miał dwóch braci Andrzeja (księdza) i Mateusza. Jego ojcem był Szymon, a dziadem Marcin.

I Szymon, i Marcin władali dziedzicznym mieniem Szarżyn.

To tyle można wydobyć z tej sprawy o ro-dowodzie właśnie Józefa Ignacego.

Rzecz jasna, że Mińskie Szlacheckie Deputackie Zgromadzenie zdecydowało.



Od brata pradziada Józefa Ignacego Jana-Mateusza pochodzi Wołyńska gałąź tej rodziny. Jego syn Stanisław podpisał akt elekcji na obranie Króla Jana III Sobieskiego "między Warszawą a Wolą" ("Konstytucja praw Polskich Xięga Piąta na karcie 316 w Wierszu Siódmym").

Jego prawnuk Juliusz służył Junkierem w "Leyb Gwardii Preobrażeńskim Pułku" i po demisji ożenił się z Barbarą Seleńhową. Dzieci swoje to małżeństwo ochrzciło w kościele parafial-nym Ostropolskim i uważali się szlachtą powiatu Nowogrodwołyńskiego.

Jak świadczy decyzja Wołyńskiego Szlacheckiego Deputackiego Zgromadzenia z 16 Marca 1823 r. "...niemniej że ciż przodkowie jego od najdawniejszych czasów klejnotem Szlachectwa szczycąc się Dobra Ziemskie posiad-ali za czasów Rzeczpospolitej Polskiej. Urzędy jak cywilne tak i wojskowe piastowali oraz Her-bu Jastrzębiec Imienionej Familii swej władającego jak Herbarze Koronne poświadczają z dawna używali."

I jeszcze jedna sprawa nr 3147 „...o szlachectwie Hrabiów Kraszewskich" strona 5 "Summariusz Dokumentów tak pierwiastkowych Familiów Herbu Jastrzębiec jako i późniejszych, a mianowicie JWW Hrabiów Kraszewskich Her-bu tegoż i innych tegoż nazwiska dotyczących się w Archiwum Ogólnym Królestwa Polskiego znalezionych na Dwie części podzielony.

Z tego wszystkiego można wywnioskować, że Józef Ignacy Kraszewski pochodził z dawnej, rozgałęzionej i zasłużonej Polskiej Szlacheckiej Rodziny, której gałęzie były mnogie na Litwie oraz Wołyniu. Jego przodkowie pias-towali bardzo wysokie urzędy w Rzeczypospo-litej Polskiej i, na pewno, pamięć o najgłośniejszych wydarzeniach z historii Polski pozostawała w rodzinie Kraszewskich jak leg-endy rodzinie, co później stało podstawą dla jego powieści historycznych.

Tak samo przyjazd jego do Żytomierza w 1847 r. nie był przypadkiem.